Lojistik ve Teslimat
Navlun nasıl hesaplanır ve nasıl düşürülür?
Navlun tek bir rakam değil, bir toplam. Taşıyıcının verdiği teklif genellikle yalnızca ana taşıma bedelini kapsıyor; üzerine terminal, güvenlik, yakıt, evraklandırma ve varış masrafları biniyor. Deniz konteynerinde fiyat konteyner başına, parsiyel yüklemede hacim ile ağırlıktan büyük olanına göre (1 m³ = 1.000 kg), hava yolunda ise gerçek ağırlık ile hacim ağırlığından (en×boy×yükseklik cm ÷ 6.000) büyük olanına göre hesaplanıyor. Navlunu düşürmenin en etkili yolu pazarlık değil, yükün kendisini değiştirmek.
Hubenco5 dakikalık okuma
Navlun ihracat maliyetinin en oynak kalemi ve en çok yanlış hesaplanan kalemi. Yanlış hesaplamanın sebebi genellikle aritmetik değil: taşıyıcının verdiği rakam ile fiilen ödediğiniz rakamın aynı şey olmaması.
Önce hesap mantığı
Üç taşıma modunda üç farklı mantık var.
| Taşıma | Fiyat neye göre |
|---|---|
| Konteynerli deniz (FCL) | Konteyner başına sabit — dolu da olsa yarım da olsa aynı |
| Parsiyel deniz (LCL) | Hacim (m³) ile ağırlıktan (ton) büyük olanı — 1 m³ = 1.000 kg |
| Hava yolu | Gerçek ağırlık ile hacim ağırlığından büyük olanı |
| Kara yolu | Genellikle araç başına; parsiyelde ldm veya ağırlık esaslı |
Hava yolunda hacim ağırlığı
Havacılıkta yerleşik hesap şu:
Hacim ağırlığı (kg) = en(cm) × boy(cm) × yükseklik(cm) ÷ 6.000
Bir kutu 60 × 40 × 50 cm ve 18 kg olsun:
Hacim ağırlığı = 60 × 40 × 50 ÷ 6.000 = 20 kg
Gerçek ağırlık = 18 kg
Ücrete esas ağırlık = 20 kg
Yani 18 kilo ürün için 20 kilo ödüyorsunuz. Hafif ve hacimli ürünlerde bu fark ikiye üçe katlanabiliyor ve fiyatlamayı gerçek ağırlık üzerinden yapan firmalar sistematik olarak zarar ediyor.
Parsiyel denizde hacim–ağırlık dengesi
Parsiyel deniz yüklemesinde 1 m³ ile 1.000 kg eşdeğer sayılıyor; hangisi büyükse ücret onun üzerinden.
Yük: 3,2 m³ ve 1.900 kg
Hacim tonu : 3,20
Ağırlık tonu : 1,90
Esas alınan : 3,20
Burada dikkat edilecek nokta şu: yükünüz metreküp başına 1.000 kilonun altındaysa hacim ödüyorsunuz, ağırlık değil. Ambalajdaki her boşluk doğrudan navluna yazılıyor.
Teklif edilen navlun, ödenen navlun değil
Asıl mesele burada. "Rotterdam'a 40'lık konteyner şu fiyata" teklifi genellikle yalnızca ana taşıma bedelini kapsıyor. Üzerine binenler:
Kalkış tarafında
- Terminal elleçleme bedeli
- Konteyner mühür ve evraklandırma bedeli
- Güvenlik ve liman masrafları
- Gümrük müşavirliği ve beyanname masrafları
- Fabrikadan limana iç nakliye
Yolda
- Yakıt esaslı ek bedel
- Kur farkı esaslı ek bedel
- Güzergâh veya kanal geçiş bedelleri
- Yoğunluk dönemlerinde uygulanan ek bedeller
Varışta
- Varış terminali elleçleme bedeli
- Belge ve konteyner iade bedelleri
- Varsa ardiye ve bekleme bedelleri
Bu kalemlerin toplamı, kısa mesafeli ve ana navlunun düşük olduğu hatlarda ana navlunu geçebiliyor. Uzun hatlarda oran düşüyor ama tutar büyüyor.
Toplam rakamı bulduğunuzda birim başına düşen payı çıkarmak için ihracat maliyet hesaplayıcısını kullanabilirsiniz; hesaplayıcı navlunu sevkiyat başına alıp adede bölüyor, böylece miktar değiştiğinde birim navlunun nasıl değiştiğini görüyorsunuz.
Ardiye, demuraj ve detention
Üçü de "bekleme parası" ama üçü ayrı şey ve karıştırılması pahalıya mal oluyor.
| Kalem | Nerede işler | Ne zaman başlar |
|---|---|---|
| Ardiye | Liman veya antrepo | Malın alanı işgal ettiği süre boyunca |
| Demuraj | Terminal içi | Dolu konteyner serbest süreyi aşarak terminalde beklerse |
| Detention | Terminal dışı | Konteyner terminalden çıktıktan sonra boş iadesi geciktiğinde |
Sıra şöyle işliyor: konteyner gemiden indi, serbest süre başladı. Alıcı zamanında çekmezse demuraj işlemeye başlıyor. Çektikten sonra boşaltıp konteyneri zamanında iade etmezse bu kez detention işliyor. Aynı sevkiyatta ikisi de doğabiliyor.
Bu neden ihracatçının sorunu? İki durumda:
Birincisi, DAP, DPU veya DDP ile satış yaptıysanız varış tarafındaki gecikme doğrudan sizin faturanıza yazılıyor.
İkincisi, alıcı malı çekmiyorsa. Alıcı ödemeyi yapmadığı veya vazgeçtiği için mal limanda kalıyorsa, masraf hattın kimden tahsil edeceğine göre değil, kimin taşıma sözleşmesinde adı geçtiğine göre işliyor. Bu senaryo ihracat tahsilat riski nasıl yönetilir rehberinde ele aldığımız en pahalı durumlardan biri: mal varış limanında, ödeme yok ve saat işliyor.
Pratik önlem: serbest sürenin kaç gün olduğunu sevkiyat öncesi yazılı olarak öğrenin ve alıcıya bildirin. Serbest süreyi uzatmak çoğu zaman ek bedelle mümkün ve doğacak masrafın yanında ucuz kalıyor.
Navlunu gerçekten düşüren yöntemler
Pazarlıkla elde edilen indirim genellikle yüzdeler düzeyinde kalıyor. Kalıcı kazanç yükün kendisinden geliyor.
1. Ambalajı konteyner ölçüsüne uydurun
En büyük tek kazanç kalemi. Koli ölçüleri palet ölçüsüne, palet düzeni de konteyner iç ölçüsüne oturmuyorsa her katmanda boşluk kalıyor ve o boşluğun navlununu ödüyorsunuz.
Kaç kutunun hangi düzenle sığdığını konteyner yükleme hesaplayıcısıyla çıkarabilirsiniz — hesaplayıcı kutuyu altı farklı duruşta deneyip en çok sığan düzeni buluyor, hacmi bölmek yerine gerçek yerleşimi hesaplıyor.
Kutu ölçüsünde birkaç santimetrelik değişiklik, konteyner başına sığan adedi belirgin biçimde artırabiliyor. Bu değişikliğin bir defalık kalıp maliyeti var; birim navlundaki düşüş ise her sevkiyatta tekrarlıyor.
2. Ürünü demonte gönderin
Hacimli ve içi boş ürünlerde en etkili yöntem. Mobilya, metal konstrüksiyon, raf sistemleri ve benzeri ürünlerde demonte tasarım birim navlunu katlarca düşürebiliyor. Montaj talimatı ve parça listesi hazırlama maliyeti, birkaç sevkiyatta geri dönüyor.
3. Ağırlık ile hacmi dengeleyin
Konteyner iki sınırla dolabiliyor: hacim ve ağırlık. Hangisi önce dolarsa konteyner o noktada bitiyor. Ağır ve yoğun ürünlerde konteyner ağırlıktan, hafif ürünlerde hacimden doluyor.
İki ürün grubunuz varsa — biri ağır biri hacimli — aynı konteynerde birleştirmek her ikisinin birim navlununu düşürüyor. Bu, çok ürünlü ihracatçıların en az kullandığı imkânlardan biri.
4. Doğru sınırda kalın
Parsiyelden tam konteynere geçiş noktasını bilin. Parsiyel maliyet hacimle doğrusal artarken tam konteyner sabit; belirli bir hacimden sonra konteyner ucuza geliyor ve bu geçiş noktası hatta göre değişiyor. İki teklifi yan yana almadan karar vermeyin.
Aynı mantık konteyner seçiminde de geçerli: iki adet 20'lik mi yoksa bir adet 40'lık mı sorusunun cevabı yüke göre değişiyor. Konteyner seçimi ve yükleme planlaması rehberinde bu karşılaştırmayı ele aldık.
5. Düzenli hacim taahhüt edin
Yıllık veya dönemsel hacim taahhüdü karşılığında sabit fiyat almak, hem maliyeti düşürüyor hem de tekliflerinize sabit bir navlun koyabilmenizi sağlıyor. Bunun ön koşulu düzenli sipariş akışı — yani tek alıcıya değil, birkaç alıcıya satıyor olmak.
Navlunu teklife nasıl koymalı
Navlun fiyatları haftalık düzeyde hareket edebildiği için teklifte iki şeyi yapın:
Geçerlilik süresi koyun. Süresiz teklif, navlun zamlandığında doğrudan zarar demek. Navlunun oynak olduğu dönemlerde süreyi kısa tutun.
Teslim şeklini yazın. Navlunun size mi alıcıya mı ait olduğu Incoterms kuralıyla belirleniyor; kural ve yer adı olmadan verilen fiyat karşılaştırılabilir değil. Ayrıntısı Incoterms 2020 nedir, hangisini seçmeli rehberinde.
Fiyatın bütününü kurma yöntemi ise ihracat fiyatı nasıl hesaplanır rehberinde adım adım.
Rakam vermiyoruz, sebebi var
Bu rehberde hat bazında navlun tutarı bulamazsınız. Konteyner navlunu arz–talep dengesine göre haftalık düzeyde hareket edebiliyor; yayınlanan bir tablo yayınlandığı gün doğru, birkaç hafta sonra yanıltıcı oluyor.
Güncel fiyat için doğrudan iki üç taşıma işleri organizatöründen aynı hafta içinde teklif alın ve kapıdan kapıya toplam isteyin. Karşılaştırmayı ancak aynı kapsamdaki tekliflerle yapabilirsiniz.
Navlun bir maliyet kalemi, pazar kararı değil
Son bir uyarı. Bazı firmalar hedef pazarı navluna göre seçiyor: "şu hat ucuz, oraya satalım."
Bu ters bir sıralama. Navlun toplam maliyetin bir bölümü; ürününüzü fiilen ithal eden alıcının olmadığı bir ülkeye ucuz navlunla mal göndermek diye bir şey yok. Önce hangi ülkenin ürününüzü aldığını ve kimin aldığını çıkarın, sonra o hattın navlununu optimize edin.
Bu sıralamanın nasıl kurulduğunu hedef pazar analizi nasıl yapılır rehberinde anlattık; işi dışarıdan almak isterseniz Hedef Pazar ve Alıcı Listesi Raporu üç hedef ülke ve o ülkelerden 50 gerçek alıcı firma veriyor.
Sık sorulan sorular
- Navlun nasıl hesaplanır?
- Taşıma moduna göre değişiyor. Konteynerli deniz taşımasında fiyat konteyner başına sabit. Parsiyel deniz yüklemesinde hacim ile ağırlıktan büyük olanı esas alınıyor; 1 m³ ile 1.000 kg eşdeğer sayılıyor. Hava yolunda gerçek ağırlık ile hacim ağırlığı karşılaştırılıyor; hacim ağırlığı, santimetre cinsinden en × boy × yükseklik değerinin 6.000'e bölünmesiyle bulunuyor.
- Navlun teklifine neler dahil değil?
- Genellikle terminal elleçleme, güvenlik, evraklandırma ve konteyner mühür bedeli gibi kalkış masrafları ile varış tarafındaki terminal ve teslim masrafları ayrı fiyatlanıyor. Yakıt ve kur farkı gibi değişken ek bedeller de ana navlunun üzerine biniyor. Teklif alırken 'kapıdan kapıya toplam' istemek en net yol.
- Ardiye, demuraj ve detention arasındaki fark ne?
- Ardiye limanın veya deponun alan kirası. Demuraj, dolu konteynerin terminalde serbest süreyi aşarak beklemesinden doğuyor. Detention ise konteyner terminalden çıktıktan sonra boş olarak zamanında iade edilmemesinden. İlk ikisi terminal içinde, üçüncüsü terminal dışında işliyor ve bir sevkiyatta üçü birden doğabiliyor.
- Parsiyel mi konteyner mi daha ucuz?
- Yüksek hacimlerde konteyner, düşük hacimlerde parsiyel ucuz. Ancak parsiyel yüklemede birim maliyet hacim büyüdükçe hızla artıyor ve belirli bir noktadan sonra tam konteyner daha ucuza geliyor. Her iki seçenek için de kapıdan kapıya toplam maliyet alıp karşılaştırın; parsiyel tekliflerinde varış tarafı masrafları çoğu zaman ayrı çıkıyor.
- Navlun fiyatları neden bu kadar değişken?
- Konteyner taşımacılığında fiyat arz ve talebe göre haftalık düzeyde hareket edebiliyor; sezon, hat yoğunluğu, boş konteyner dengesi ve güzergâh sorunları belirleyici. Bu yüzden teklifinize navlunu sabit maliyet olarak koymak riskli; geçerlilik süresi koyun.
- Navlunu gerçekten nasıl düşürebilirim?
- En kalıcı kazanç yükün kendisinden geliyor: ambalaj ölçüsünü palet ve konteyner ölçüsüne uydurmak, demonte tasarım ve boşluk azaltmak. Pazarlıkla elde edilen indirim genellikle yüzdeler düzeyinde kalırken, yükleme verimliliğindeki iyileşme birim navlunu katlarca düşürebiliyor.